Wat is de maakbaarheid van veranderingen toch ongrijpbaar. Nicholas Negroponte, de grote visionair en MIT-wetenschapper, beschreef in 1995 hoe optimistisch hij was over de opkomst van de digitale wereld. Bijna alles wat hij toen voorzag is uitgekomen. De mondialisering van de economie, de opkomst van de selfemployed kenniswerker en het verlies van vaste banen. Ja, ook de opkomst van het digitale vandalisme. Dít was de kern van zijn rooskleurige blik: ‘elke generatie zal digitaler zijn dan de voorafgaande. Daarom liggen de besturingsbits van de digitale toekomst meer dan ooit in handen van de jeugd'.

Yes we can!

Maar hoewel wij inmiddels vrijwel helemaal ‘digitaal leven', is Negropontes levenswerk One Laptop Per Child (OLPC) op een grote teleurstelling uitgelopen. Door elk kind in de ontwikkelingslanden van een laptop te voorzien zou de digitale wereld ‘hoop en waardigheid brengen op plaatsen waar er voorheen maar heel weinig van bestond'. Dat waren zijn woorden in 1995. In 2005 lanceerde hij OLPC waarmee hij jaarlijks 10 tot 20 miljoen gratis computers (met een kostprijs van 100 dollar) wilde verspreiden onder schoolkinderen in ontwikkelingslanden. Maar nu (2010) staat de teller van Negroponte pas op 1,4 miljoen kinderen in 35 landen. In de grote ontwikkelingslanden met iets meer economische kracht, zoals Brazilië, kwam het project nergens van de grond. Ondanks schitterende toezeggingen van de staatshoofden. Oorzaken? Door commerciële chaos. Door tegenwerking van Microsoft en andere computergiganten. En door de kredietcrisis.
Tamelijk onverwacht (serendipity!) hielp de onwikkeling van Negropontes goedkope en zuinige X0-laptop, andere computerproducenten in het zadel die nu dankzij zijn research goedkope netbooks op de markt konden brengen. Dit damestasjesmodel is inmiddels een heel gewild marktsegment.

Maar niet voor de kinderen in de Derde Wereld.

Nicholas gaat stug door, sadder and wiser. Hij gebruikt nu geen grote sponsors, maar individuele consumenten uit de rijke landen. Nu met een puur op crowd-funding gestoeld programma Give 1 Get 1 waarbij de kopers in rijke landen twee laptops tegelijkertijd aanschaffen, één voor henzelf en één voor een kind in een arm land.
Innovatie in mediabedrijven hoeft niet zo onvoorspelbaar te zijn. Je kunt de verschillende processen immers behoorlijk plannen en mensen aanspreken op hun rol in het geheel. Toch loopt het nog heel vaak mis. Meestal omdat de kosten of tijdsinvestering volledig uit de hand lopen. Of allebei. Ook doordat een innovatietraject geen harde prioriteit krijgt van de leiding. Aan goed marktonderzoek schort het ook vaak. Misschien ben je dan wel té navelstaarderig met je innovatie aan de slag gegaan. Bang dat de concurrentie er lucht van krijgt? Angst is je slechtste raadgever.
De winnaars zitten bij de bedrijven die het hele concurrentieveld omverwerpen doordat ze de spelregels naar hun hand weten te zetten. Zoals volksbankier Binckbank met zijn minimale marges alle gevestigde banken het nakijken gaf en vervolgens met Brand new day de verzekeraars een lesje leert. Of Steve Jobs, die met de iPod en zijn ‘pay-per-tune' iTunes-winkel de kwijnende muziekindustrie heeft overgenomen.
En nu brengt Jobs de wereld een heel nieuw apparaat: de iPad. Nu al een doorslaand succes in de VS . Vandaag kost dit multimedia-apparaat nog zo'n 400 dollar. Maar de wereldwijde opmars en daarmee de daling van de kostprijs moet nog beginnen. Straks elk Derde Wereld kind een gratis iPad?
Ook al heeft Nicholas het niet gedaan, de volkscomputer komt eraan!