Hans van Velzen is hard op weg om die 378-miljoen-dollar-bonus voor Steve Jobs opvolger Tim Cook naar de kroon te steken. Wth is Hans van Velzen?! Van Velzen is de directeur van het multimedia-bolwerk OBA bij het IJ in Amsterdam. En hij heeft 30 miljoen gekregen van Kulturschreck staatsecretaris Halbe Zijlstra.

Hans van Velzen is namelijk ook voorzitter van de Stuurgroep e-boeken Openbare Bibliotheken, die werkt aan de oprichting van de Landelijke Digitale Bibliotheek. En Zijlstra’s 30 miljoen zijn bedoeld om deze bibliotheek te vullen met e-(book)content. Hoewel hij  nu een zak met geld heeft en een achterban van maar liefst vier miljoen bibliotheekleden, schiet het branche-overleg met uitgevers om een leenrecht vast te stellen voor digitale uitgaven maar niet op. Uitgevers komen niet los van de prijsmodellen voor hun papieren boeken.

Leenrecht
Intussen staat er al een gigantisch BoekenLuilekkerland klaar: het internet waar je met een klik talloze boeken gratis kunt downloaden. Natuurlijk is dat nog een ongeregeld zootje van torrent-sites voor illegale piraten-edities en GoogleBooks voor de rechtenvrije teksten van de Koninklijke Bibliotheek. Feitelijk voeren de uitgevers dus een achterhoedegevecht om een obsoleet verdienmodel in stand te houden. Terwijl Van Velzen juist een voorbeeldrol kan spelen in het positioneren van een leenrecht voor digitale content.
Maar juist dit leenrecht kan wel eens de pijler van het nieuwe verdienmodel voor digitale content worden. In Computable is er al enige tijd geleden op gewezen dat de grote bibliotheken zich verplaatsen naar de ‘cloud’ (zoals ook de digitale Koninklijke Bibliotheek dat nu doet). Ook op deze plek is dat meermalen gesignaleerd. We lezen over een jaar of twee als regel geen papieren boeken meer – alleen nog op schaarse bibliofiele verwenmomenten - maar we starten op onze e-readers een e-book-stream uit de cloud. (Het is nog even wachten op een mooi Vlaams neologisme voor dit bastaard-engels).
Consumenten zijn best bereid hiervoor een nette prijs te betalen, zoals Apple’s 0,99 cents muziekbibliotheek in iTunes heeft laten zien. Steve Jobs heeft er postuum een Grammy Award voor gekregen van dezelfde muziekindustrie die hem jaren geleden verguisde omdat hij hun profijtelijke handel in CD-albums kapot maakte.

Pyrrus-overwinning
Die 99 cent zet natuurlijk wel een trend. Hoe gruwelijk uitgevers dat ook zullen vinden. Maar laten we eerlijk zijn, het overgrote deel van de e-bookkopers ervaart bij elke aankoop een gevoel bekocht te zijn. Daar kun je geen markt op bouwen. De psychologische prijs voor een e-book ligt veel lager dan voor een papieren boek, maar het e-book verovert de markt. Amazons ’vaste’ eboekenprijs van 9,99 dollar is door een aantal grote uitgevers met succes aangevochten. Maar ook dat zal een Pyrrusoverwinning zijn wanneer een als te hoog ervaren prijs bij consumenten illegale downloads uitlokt. Zeker omdat je de meeste boeken na één keer lezen nooit meer aanraakt.

Het Amazone-voorbeeld laat zien dat de grote marktpartijen momenteel allemaal bezig zijn bibliotheken op te tuigen. Bekend is dat Amazon consumenten in zijn bibliotheek ‘Amazon Prime’ een onbeperkt streaming-aanbod wil doen voor 78 dollar per jaar, voor zowel tekst als video.
Uitgevers moeten met twee handen de kans aangrijpen om een faire deal te sluiten over een landelijk geldende leenrechtregeling. Daarmee creëren ze voor Nederland een krachtig precedent dat allerlei andere partijen nog maar eens van z’n plek moeten zien te krijgen. Al was het maar omdat die vier miljoen bibliotheekleden ook wel de weg weten te vinden naar gratis boeken bij Spotplanet.

Als ’t hem lukt verdient van Velzen wel een zuinig Hollands equivalentje van die Apple-bonus: ‘Leuk gedaan Hans!’