Allerlei factoren zorgen ervoor dat de Publieke Omroep wordt geconfronteerd met de grootste crisis sinds haar oprichting. Een analyse.


De Publieke Omroep staat meer dan ooit onder druk. Ten eerste moet er volgens het regeerakkoord 200 miljoen euro op het jaarlijkse budget worden bezuinigd; een kwart!
Henk Hagoort, de baas van de parapluorganisatie Nederlandse Publieke Omroep (NPO), is strijdbaar. “Het klopt dat het bedrag van 200 miljoen euro in het regeerakkoord wordt genoemd, maar de NPO legt zich daar niet bij neer. Integendeel zelfs”, aldus zijn woordvoerder Bart Jochems tegenover Media Facts.

Van 21 naar 8 omroepen
Of die 200 miljoen nu wel of niet wordt gehaald, er moet in ieder geval fors worden ingegrepen. Hagoort had begin 2010 na ruggespraak met de omroepen al in de publiciteit gebracht dat het aantal omroepen terug moest van 21 naar een stuk of 8. Inmiddels heeft mediaminister Van Bijsterveldt dit standpunt overgenomen. Uiterlijk 2016 moet de inkrimping van de publieke omroep zijn voltooid, als de nieuwe zogenoemde concessieperiode ingaat.

De slappe knieën van omroepdirecteuren
13 december bleek dat de omroepdirecteuren, verenigd in het College van de omroepen,  terugkrabbelen van het hele fusie-idee. Zij lieten een brief uitgaan waarin nog maar vagelijk over fusies werd gesproken: als een optie, weggemoffeld in een opsomming van andere besparingsmogelijkheden. Henk Hagoort doorzag de opzet en ondertekende de brief niet, want het was het verkeerde signaal: met samenwerking in de sfeer van de ‘gezamenlijke koffiejuffrouw’ komen de omroepen er niet; fusies zijn noodzakelijk om fors te kunnen bezuinigen, of het nu 200 miljoen is of wat minder.

Gevolg: (sluimerende) onenigheid in het hart van de publieke omroep en een zwakkere lobby richting politiek Den Haag. Sterker nog, op 16 december riepen de omroepbazen Hagoort op het matje. Ze kunnen hem formeel niet wegsturen, maar een vertrouwensbreuk leek op handen.
Naarmate de tijd verstrijkt worden de omroepdirecteuren kennelijk steeds nerveuzer bij de gedachte dat hun organisaties worden opgeheven en fuseren. Logisch. Het fusieproces belooft de komende jaren een veldslag te worden, mede gegeven de lange of soms juist heel korte historie van de omroepen, de ideologische verschillen en de persoonlijke belangen van opgezwollen ego's die daar doorheen spelen. Elke omroep vindt zichzelf simpelweg uniek.

Vrijgeven programmagegevens nieuwe strop
Maar juist een eendrachtige lobby is belangrijk. Inkrimping is namelijk – hoe ingrijpend ook – lang niet het enige onheil wat de publieke omroep te wachten staat. Zo is de Tweede Kamer helemaal klaar met de slepende kwestie van het (een week van tevoren) vrijgeven van de programmagegevens. Al tien jaar komen de omroepen en de dagbladuitgevers niet tot een afspraak over een redelijke vergoeding. Ze kregen 13 december van de Tweede Kamer nog tot 1 april 2011 de tijd. Zijn ze er dan nóg niet uit, dan zal de mediaminister Marja van Bijsterveldt het Commissariaat van de Media inschakelen om een redelijke prijs vast te stellen.
Zodra de programmagegevens zijn vrijgegeven, is de verwachting dat de omroepen qua ledenaantal een flinke veer moeten laten; voor een grote groep leden is de TV-gids de enige reden om lid te zijn van een omroep. Het zou naar schatting gaan om een inkomstenverlies van een kleine twintig miljoen euro. Dat kan er ook nog wel bij.

Ook internetactiviteiten onder vuur
En nog is de gifbeker niet leeg. Enkele maanden geleden werd de discussie over de reikwijdte van de publieke omroep op internet nieuw leven ingeblazen, toen VVD-kamerlid Van Miltenburg een nieuwe steen in de vijver wierp. Vrij vertaald: omroepen moeten hun activiteiten op internet dimmen, want ze worden uit publieke middelen gefinancierd en concurreren daarom op oneerlijke wijze met commerciële partijen om de tijd en aandacht van de consument en bijgevolg om de schaarse middelen van de adverteerder.

Politiek beperkt reikwijdte publieke omroep
De PVV denkt er hetzelfde over. Dan maar eens Ank Bijleveld bellen, mediawoordvoerder namens de CDA-fractie, van oudsher een bondgenoot van de publieke omroep.“Het standpunt van de CDA-fractie is dat wij, vanwege het belang van het level playing field, vinden dat in de wildgroei aan websites van de publieke omroep gesnoeid moet worden. Wij zijn van mening dat alleen die websites die direct gerelateerd zijn aan de programmering met publiek geld mogen worden gefinancierd omdat zij een ondersteunende functie hebben. Voldoen de websites niet aan deze voorwaarde, dan moet de omroep ze vanuit de eigen verenigingsmiddelen financieren.” Wat de NTR, die geen leden heeft, op internet wel en niet mag, daar is het CDA nog niet over uit. 

De echte concurrentie komt van buiten, met een noodgang
Het antwoord bevestigt het beeld dat de publieke omroep haar activiteitenniveau op internet zal moeten verminderen. En dat in een tijd waarin de mediaconsumptie naar de digitale media verschuift… Sterker nog, de publieke omroep wil zich de komende jaren juist met goede Nederlandstalige audiovisuele content mengen in de internationale media die haar in rap tempo overvleugelen: Google, YouTube, Facebook en Apple TV. Een logische ambitie, want op deze media begeven zich steeds meer mensen, en al helemaal de jongere generaties.Het gekissebis, de strijd met de dagbladuitgevers, de draconische bezuinigingen: het maakt het voor de publieke zenders alleen maar moeilijker om te investeren in innovaties waarmee ze zich kunnen mengen in het megasucces van deze nieuwe wereldmachten.

Marginalisatie dreigt
Al met al resteert een somber beeld. Het wordt voor de publieke omroep buitengewoon moeilijk, zo niet onmogelijk, om op kwalitatieve wijze de taak uit te voeren waarvoor zij ooit werd opgericht. Op Rijksoverheid.nl lezen wij over die taak: 
“De publieke omroep is verantwoordelijk voor het op landelijk niveau verzorgen en verspreiden van een evenwichtige en kwalitatief hoogstaande programmering op het gebied van informatie, cultuur, educatie en amusement. De programmering moet bestemd zijn voor alle groepen van de Nederlandse bevolking.”

Ik wens de publieke omroep veel eendrachtigheid en succes…