Al het digitale uitgeefgeweld ten spijt worden er wereldwijd elke dag 525 miljoen kranten gedrukt en geconsumeerd. En twee van de drie Nederlanders leest elke dag een krant. "De krant dood verklaren lijkt vooralsnog blind digitaal vooruitgangsgeloof", aldus Staal. Hij verzorgde in zijn lange carrière talrijke restylings van kranten in binnen- en buitenland, en is eigenaar van Staal&Duiker Ontwerpers in het Groningse Haren. "De krant leeft! Kijk maar naar Occupy Wallstreet, waar jongelui - nota bene de digitale generatie - via crowdsourcing geld bijeenzamelen voor een papieren krant die hun ideeën uitdraagt."

Tabloids nog steeds te vol
Wel achtte Staal de tijd rijp voor een ander krantenconcept. "De papieren krant is nog lang niet dood, maar hij is wel te dik en te duur; mensen hebben steeds minder tijd om zo'n dikke krant uitputtend te lezen. Hij mocht dus wel wat handzamer, compacter en goedkoper worden. Dit vormde één van de argumenten waarom de dagbladuitgevers na 2004 massaal het tabloidformaat omarmden. Toch blijkt dat ook de tabloidkranten nog teveel inhoud bieden om helemaal te kunnen lezen."

Een écht compacte krant
Zo kwam Staal in 2005 op het idee om te onderzoeken hoe ver je kunt gaan om een écht compacte krant te maken. Dat werd aanvankelijk XS: één vel broadsheet. Op een bepaalde manier gevouwen ontstaat een minikrant van 16 pagina's in ongeveer A5, met onder meer nieuws, achtergronden, advertenties, het weerbericht, een cartoon en zelfs familieberichten. En vooral: niet nodig om te drukken op kostbare rotatiepersen; een vellenpers bij de drukker om de hoek volstond.

XS-L: geschikt voor rotatiepers
En toch was ook dat maar een tussenstap, verklaart Staal: "XS was in eerste instantie vooral bedoeld voor de romanticus die in z'n eentje een eigen ‘echte' krant wilde maken. De grote krantenuitgevers bleken echter ook geïnteresseerd in het XS-concept. Maar zij wilden wel produceren op rotatiepersen, in hoge oplages. Daarvoor was XS niet gemaakt. Vervolgens belandde het idee van de compacte krant een aantal jaren in de ijskast."

"Een tweet van hoogleraar Piet Bakker dat kranten wereldwijd compacter worden, bracht het idee weer tot leven. Op 19 mei 2011 sprak ik af met Martin van Ee, commercieel directeur van Koninklijke BDU in Barneveld, om uit te vinden hoe een compacte krant geproduceerd kan worden op een rotatiepers. Een knip- en plakuurtje later was het concept geboren van de XS-L, de grotere broer van de A5 minikrant."

En zo werd op 10 november het proefnummer gelanceerd tijdens de Mediafacts Nationale Uitgeefdag in Den Haag. Als een model voor een compact dagblad: The Daily XS. Een duurzame krant ook. Een fractie kostend van de energie, het geld en het materiaal ten opzichte van de normale dagbladen. Kijk hier naar het video-interview over  - en een demonstratie van The Daily XS, tijdens de Mediafacts Nationale Uitgeefdag.

Compact en broadsheet ineen
XS-L is nog altijd een zeer compacte krant, met een eigenzinnige constructie, maar nu wel te produceren op een rotatiepers in een oplage tot 70.000 exemplaren per uur. Die eigenzinnige constructie beschrijft Koos Staal als volgt: "XS-L opent zich van gevouwen A4 formaat naar een A3 spread. Vervolgens verandert de bladerrichting verticaal en volgen drie bladen van ongeveer broadsheetformaat. Door a-symmetrisch vouwen ontstaan aan de onderzijde vier tabs die zicht geven op alle pagina's en de inhoud daarvan. Nu nog in het hart geniet, maar vanaf begin 2013 op de BDU-pers gelijmd, waardoor een 'schoon' product ontstaat."

Enthousiaste tweets
Vindt Staal voor die tijd nieuwe klanten voor dit concept, dan zal hij daarvoor direct een leverancier kunnen vinden, zo meldt hij desgevraagd. Geen denkbeeldige situatie, want Staal is momenteel in gesprek met een Nederlandse krant, terwijl hij zijn concept binnenkort in Duitsland bij een uitgever zal toelichten. Bovendien kreeg Staal lovende kritieken en tweets van bezoekers op de Mediafacts Nationale Uitgeefdag, nadat daar voor het eerst tastbare exemplaren van de Daily XS had uitgedeeld. En de volgende dag zag hij zijn aantal Twittervolgers met tientallen uitgebreid.

Het anti-smartphonegevoel
XS-L laat zich volgens de bedenker toepassen als compact dagblad, als speciale uitgave rondom manifestaties, als printversie van een digitaal medium, en zo kunnen we nog wel even doorgaan. Koos Staal daagt de uitgevers van kranten uit: "Mogelijkheden zijn er genoeg. Als u die ook ziet denken wij graag met u mee. Het leuke van XS-L is dat hij compact is, maar dat hij - uitgevouwen - tegelijkertijd dat oorspronkelijke broadsheetgevoel terugbrengt van het kunnen dwalen door die grote krant. Het anti-smartphonegevoel, een feest aan de keukentafel."

Voor meer informatie
Koos Staal - koos@staalduiker.com
Martin van Ee - m.v.ee@bdu.nl

Foto: Koos Staal showt The Daily XS, uitgevouwen naar broadsheetformaat.