Theo aan het Woord

Nog vier dagen. En dan sluiten we het onderzoek Uitgever aan het Woord 2010. Het schrijfproces kan weer beginnen. We gaan dit jaar de volgende structuur hanteren:

- Algemene analyse van het onderzoek

- Topmedia trends

- Trends en ontwikkelingen per uitgeefsector

- Conclusies

Heeft u nog suggesties voor thema's en/of onderwerpen? Ik hoor ze graag! 

Gisterenavond ging ik naar N.A.C. Breda – Heracles. Een mooie wedstrijd waar mijn club wederom won. Sinds 1992 bezoek ik alle thuiswedstrijden van N.A.C., de sfeer en de spirit van de totale voetbalbeleving laat mij alles vergeten. Even geen nieuwe media, geen onderzoek, geen technologie. Het gaat om gras, regen, strijd en emotie.

Tot gisterenavond dan. Twee rijen voor me had een supporter (geschatte leeftijd achter in de vijftig) een mobieltje bij zich met televisie er op. Hij bekeek met een steeds groter wordende groep supporters onze wedstrijd parallel live op het pietleuterig schermpje van zijn mobiele televisie. Dank u wel voor deze innovatie!

Iedere overtreding, uit-bal, buitenspel werd gecontroleerd in de herhaling. Terecht of niet terecht. De man groeide van trots gedurende de wedstrijd dankzij zijn mobiele televisie. Vroeger (vorige wedstrijd) floten wij voor iedere onterechte beslissing van de scheids (lees, alles wat tegen N.A.C. was) en klapten wij voor iedere terechte beslissing (lees, alles wat voor N.A.C. was). Sfeer, emotie, gejoel. Nu niet meer. Scheidsrechter fluit, toeschouwers bij mij in de buurt kijken onze tv-man aan, die schudt met zijn hoofd en we gaan weer zitten. Vele toeschouwers hebben het al bedacht: zo’n mobiel wil ik ook!

Aub lieve KNVB, stadionbeheerders van Nederland doe mij een plezier. Leg een verbod op mobiel televisieontvangst op! Maak van het stadion een kooi van Faraday om televisiesignalen tegen te houden. Anders voorspel ik je dat we een stuk sfeer kwijt raken… Maar wacht, wat gebeurt hier? Probeer ik nieuwe media, nieuwe technologie tegen te houden? Probeer ik met een vals sentiment een niet te stoppen ontwikkeling te ontkennen, te ontduiken. Onhaalbaar weet ik. Ik adviseer niets anders.

Ik zal hierin mijn weg moeten vinden. Vanmiddag maar naar de telecom-shop.

Theo Huibers

Gisteren heb ik de Science & Technology Summit 2008 in Amsterdam bezocht. Met een pakkende naam 'Vliegende Hollanders'. In de grote hal van de passenger terminal Amsterdam stonden de Willy Wortels opgelijnd. Prachtige gadgets, innovaties en snuiterijen gezien. Veelal gepresenteerd door Beta's of verklede jongeren.

Het rond schuifelend publiek had ook wel wat Willy Wortels. Doel van de dag was ontmoeten. Volgens minister Plasterk (in het krantje dat ik bij binnenkomst uitgereikt kreeg): "op één dag kunnen zowel docenten uit het primair onderwijs tot onderzoekers van kennisinstellingen en van studenten tot bedrijven elkaar ontmoeten en van de laatste ontwikkelingen in de vele werelden van bèta en techniek kennisnemen".

Op de summit sprak onder andere Yuri Landman over een cross-disciplinair educatiemiddel om het vak Natuurkunde aantrekkelijk te maken. Gelet op mijn interesse in cross-ontwikkelingen en al helemaal voor educatieve uitgevers en natuurlijk ook omdat ik Yuri goed ken, ging ik bij zijn lezing zitten.

Voor een publiek van 50 geïnteresseerde luisteraars vertelde Yuri vol passie en vuur dat zijn moodswinger (een experimenteel muziekinstrument) prachtig ingezet kan worden voor natuurkundelessen. Met betrekking tot trillingsleer, geluid en akoestiek kun je met het instrument in de hand bijna alles verklaren. Hij vertelde ook dat onze westerse muziek (van klassiek tot pop), muziektechnisch kattegejank is en dat de mooie echt zuivere tonen komen uit de oorspronkelijke instrumenten. Normaal een stelling waar je met een zaal vol jongeren en ervaren muziekliefhebbers kunt rekenen op een pek-met-veren-afgang. Nu werd er begrijpend geknikt en zelfs geapplaudiseerd.

Als we het dan toch over cross-ontwikkelingen hebben dan is dit een hele interessante ontwikkeling. Met een gitaar in de hand, Youtube-filmpjes tonend, beamer bedienend gaf Yuri natuurkundeles met een hoog wow-factor! Met een blij gevoel verliet ik de summit. Weer iets geleerd!

Het sprookje van online blijkt uit te komen. In een krimpende markt blijkt online winstgroei zeer zeker mogelijk. Dit mogen we (voorzichtig) concluderen op basis van de Google kwartaalcijfers. Adverteerders blijven geld besteden op jacht naar klanten, maar kiezen nu nog bewuster dan voorheen waar, wanneer en waarvoor zij hun advertentie-euro's willen spenderen. Google kan dit de adverteerders bieden.

Daarnaast heeft Google goed vat op zijn kosten. De operationele kosten, waaronder ook de kosten voor het personeel, bedroegen 29 procent van de omzet. Een kwartaal eerder was dit nog 31 procent. Dus stijgende omzet tegen minder hard stijgende kosten. Het sprookje van online is uitgekomen!

(Bron Google en Nu.nl)

De Engelse zakenkrant Financial Times bereikte afgelopen jaar een belangrijk digitaal omslagpunt. De dagelijkse circulatie is constant op 450.000, maar het aantal geregistreerde sitebezoekers verdrievoudigde tot een half miljoen (Bron: Emerce). Maar is dit reden voor champagne?

Nee! De laatste dagen werden we overspoeld met negatieve berichtgeving vanuit de krantenhoek. Dalende omzetcijfers van 44, 46 en 84 procent! Dalende online reclame-inkomsten versterken de papieren omzetdaling in plaats van deze te compenseren. Meer online bereik, minder omzet lijkt het credo te zijn. Wanneer gaat dit stoppen? Gaat dit (ooit) stoppen?

Ik denk dat het stopt als de (kranten)uitgevers een alternatief vinden voor hun online inkomstenmodel. De afhankelijkheid van online reclame-inkomsten, die de komende jaren nog wel flink zullen dalen, is te groot om een succes op korte termijn te mogen verwachten.

Yahoo! gaat samenwerken met Google, na de mislukte fusie/samenwerking met Microsoft. Een rare vorm van samenwerking: Yahoo! gaat advertenties op de website aanbieden die verkocht zijn via Google Adwords. Bijzonder.

Stel eens voor dat dat in Nederland zou gebeuren: dan zou het advertentiebedrijf van PCM advertentieruimte voor De Telegraaf gaan verkopen. Bizar.

Klinkt alsof het einde van Yahoo! ingeluid kan worden. Zeker als je weet dat ze eind 2003 voor heel veel geld het advertentiebedrijf Overture hebben gekocht en hier nu nog weinig mee kunnen. Ik kan me tenminste weinig adverteerders voorstellen die het moeilijk vinden om een keuze te maken tussen een advertentie plaatsen bij Google (groot bereik) of Yahoo! (altijd kleiner bereik).

Gisteren heb ik met veel plezier op het Nationaal Uitgeverscongres het nieuwe Uitgever aan het Woord-boek gepresenteerd. Vandaag in de boekhandel zullen we maar zeggen. Het boek is anders ingestoken; (nog) meer tijd en energie, (nog) meer onderwerpen. zoals opinievorming en nieuwe media, verwachte omzetstijgingen én dalingen, nieuwe trends en oude idealen. Wist u bijvoorbeeld dat gepersonaliseerde informatie ‘de eeuwige niet uitgekomen belofte' van medialand is?

Derk Haank, CEO van Springer Science + Business Media parkeerde de ‘gepersonaliseerde informatie'-ontwikkeling definitief onder het vakje ‘hypes'. Gisteren gaf hij de hele zaal het dringend advies omtrent het aanbieden van gepersonaliseerde informatie: "niet doen, nooit doen! Je weet niet wat een consument wil, dat weet hij zelf niet eens.". Zijn devies: "Biedt vooral veel, toegankelijk en overzichtelijk. De persoonlijke keuze maakt de consument dan zelf wel." Kunnen we hiermee de hype definitief afsluiten?

Vanochtend in de Volkskrant een goede analyse over het 'gratis schoolboeken' debat. Vandaag moet de Eerste Kamer haar fiat geven.

Belangrijkste punt in het debat is de aanbesteding van schoolboeken op basis van de Brusselse richtlijnen. 'In de opdrachtomschrijving mag niet worden verwezen naar bepaalde merken, zodat gelijkwaardige producten van andere merken worden uitgesloten'.

Zoals VK terecht opmerkt is de centrale en heikele vraag in dit aanbestedingsproces: wat is 'gelijkwaardig'. Stel een docent wil in zijn lessen een Bosatlas gebruiken dan mogen gelijkwaardige producten niet worden uitgesloten. Wat is gelijkwaardig? Een kaartenboek van de ANWB, maps.google.com, Times Atlas of the World (meteen goed voor het engels)? Complexiteit alom voor de docenten om op generieke wijze hun lesmateriaal te omschrijven (ehh ik wil iets met wiskunde en het moet een boek zijn met getallen en sommetjes).

Mocht ik senator zijn dan zou ik het wel weten. Ik zou de staatssecretaris vriendelijk edoch dringend verzoeken om antwoord te geven op de vraag of er niet een gelijkwaardige andere oplossing is voor het verwachte effect van gratis schoolboeken. Dan ben je meteen drie jaar verder....

Sorry voor de radioblogstilte, maar het boek moest af. Op 11 juni presenteer ik op het Nationaal Uitgeverscongres het vijfde Uitgever aan het Woord-onderzoek. Het boek geeft dit jaar een overzicht van vijf jaar mediatrends en ontwikkelingen in uitgeefland: Welke trends lijken het te halen, welke niet? Wat wordt de toekomstige omzetverdeling van een uitgever? Wat zijn de winnende strategieën en wat zijn de grootste struikelblokken? Ook gaat het boek in samenwerking met het Stimuleringsfonds voor de Pers in op de relatie opinievorming en de nieuwe media.

Maar dat is geen excuus om niet te bloggen. Zeker niet in deze spannende dagen waar Yahoo Microsoft (onterecht) de deur wijst, de educatieve uitgeefsector de meest turbulente dagen van haar bestaan kent, Amsterdam Wereldboekenstad is en de advertentie-inkomsten de grootste shift allertijden naar online maken.

Ik zal mijn blogleven beteren!

Volgens Jan Bonjer, hoofdredacteur van het AD, zal de klassieke krant verdwijnen. In het artikel worden tal van experts aan het woord gelaten en zijn de meningen verdeeld. Zij lijken het over een ding wel met elkaar eens te zijn: de huidige krant gaat in ieder geval de komende twintig jaar niet verdwijnen.

Ik denk zelf dat de meeste Nederlandse kranten veel sneller zullen verdwijnen. Niet alleen vanwege de dalende oplagecijfers (al vallen de oplagecijfers deze keer voor de meeste gratis kranten wel weer mee). Maar ik denk vooral dat er betere cross-mediale alternatieven voor nieuws en opinie zijn en gaan komen, denk bijvoorbeeld aan e-books, internet of wii-nieuws. Zij zullen een beter en goedkoper alternatief zijn voor een dure papieren krant op station of in de brievenbus.

Opmerkelijk grappig is een deskundige die stelt dat "Als de geschiedenis iets leert, is het dat bestaande media níet verdwijnen. De radio bleef toen de televisie kwam, de bioscoop ook. Zo zal de krant niet verdwijnen door internet."

Hallo? Waar zijn dan de voorgangers van de kranten, de stadsomroepers gebleven? Zij zijn verdwenen omdat er een beter alternatief kwam. Er zijn meerdere voorbeelden.
 
Muziek: de iPods laten de platen en cd's verdwijnen. Film: De dvds lieten de videotapes verdwijnen en zullen binnenkort zelf het mediatoneel verlaten voor internetfilms. En als er betere alternatieven voor de papieren krant zijn dan gaat de krant verdwijnen. The medium is not the message schreef Negroponte al weer 13 jaar geleden.

"Nederlandse schoolboek extreem duur" stond afgelopen maandag op de voorpagina van de Volkskrant. Wie verder leest ziet op pagina 2 het vervolgartikel met de kop "Waalse kinderen leren vaak van fotokopietjes". Twee koppen die tot een simpele conclusie leiden: een boek is duurder dan fotokopietjes.

Henk van der Linden van de GEU kan volgens de Volkskrant het grote verschil tussen de diverse landen qua studieboekenprijs niet verklaren. Henk, mag ik je een suggestie geven? Zou het niet kunnen zijn dat wij in Nederland gewoon meer en misschien wel veel beter materiaal verstrekken?

Dus het boek an sich is niet (veel) duurder maar we (ver)kopen gewoon meer studiemateriaal per leerling. De titel van de Volkskrant is dan ook fout gekozen. Het onderzoek rept met geen woord over de prijs per boek, maar prijs per leerling.

Als Nederlandse scholen nu meer zouden kopieren zouden we dan op de goede weg zijn? Nee toch! We willen toch juist beter onderwijs? Met meer digitaal (is zeker in het begin duurder), meer interactief, hogere kwaliteit onderwijsmateriaal?

Ondertussen kunnen weinigen nog door de bomen het bos zien. Laten we alsjeblieft niet dit complexe vraagstuk verstoren met mager onderbouwd cijfermateriaal (althans ik kon geen verwijzing vinden naar een onderzoeksrapport in het artikel).

Bijzonder opvallend artikel op de Volkskrantwebsite. E-boeken (digitaal) beschikaar in bibliotheek (fysiek).

In dit rijtje past ook:

• online pizza bestellen in de pizzeria
• digitale films bestellen in de videotheek 
• itunes downloaden in de platenzaak

Gelukkig bedoelt het artikel 'in de bibliotheek' spreekwoordelijk. De openbare bibliotheek richt een portal in voor biebleden om e-boeken te downloaden.

Is dit een bedreiging voor de uitgeverijen?

Het grootste verschil tussen een boek lenen (van bibliotheek) en een boek kopen (van uitgever) was het langdurig bezit. Bij een bibliotheek moest je -zucht zucht- de boeken op tijd terugbrengen en mocht je niet in de boeken krassen. Dergelijke verschillen zijn in deze e-boekentoekomst verdwenen, waardoor het verschil alleen nog om de prijs gaat.

En voor wat de prijs betreft is het veel lucratiever om gratis e-boeken te downloaden (na betaling van je bieblidmaatschap) dan om per product bij de e-boekhandel af te rekenen.

Dus een bedreiging? Toch wel een beetje. Ik zou als uitgever in ieder geval goed nadenken onder welke voorwaarden ik mijn e-boek aan de bieb zou leveren.

Zo lees ik in het NRC van 29 december. Het gaat over de VS, daar grijpt de hypotheekcrisis om zich heen en heeft nu ook de dagbladen bereikt. Maar liefst 10% van de advertentie-inkomsten van de dagbladen wordt daar gegenereerd door de huizenrubrieken. En die storten nu flink in.

Veelal wordt gehamerd op de structurele problemen voor de dagbladen (zoals het afhaken van jongeren en de opkomst van nieuwe partijen), maar wat zijn de structurele oplossingen? Vaak denk je dan aan een reactie op de problemen, door te stellen: je gaat je richten op jongeren (NRC Next/DAG) of je scharrelt wat met partijen zoals Google of eBay. Maar na vijf jaren proberen blijkt dit ook niet echt structureel bij te dragen aan het verstevigen van de positie.

In Nederland horen we recentelijk andere, zeg progressief ondernemende, geluiden: Marianne Zwagerman (TMG) geeft aan dat ze op zoek gaat naar eigen internet-talent. Pieter Broertjes (de Volkskrant) verkondigt het crossmediale woord en Willem-Jan Makkinga (NRC Next) positioneert het NRC Next ook als een eigenwijze online-krant.

Het credo voor 2008 in de dagbladenwereld lijkt te zijn: onderneem eigenwijs, crossmediaal en met eigen talent. Structureel, vast wel. Alleen iets gemakkelijker gezegd dan gedaan. Bijvoorbeeld 'werk met eigen talent' leidt vaak tot de nodige kopzorgen. Gelukkig maar dat je goedkoop personeelsadvertenties kunt plaatsen op het Internet :-).

Dinsdag 18 december zijn we weer los gegaan met het uitgever aan het woord onderzoek. Weken aan voorbereiding en overleg gaan hier aan vooraf. Welke vragen wel, welke vragen niet? Wat doen met het thema? Maar goed, de vragen zijn uitgezet onder ruim 900 uitgevers in Nederland. Nu fingers crossed of iedereen het invult.

Afgelopen donderdagavond 13 december heb ik college geven aan de MBA Crossmedia studenten. Het college ging over organisatie-inrichting. Op basis van het boek van Keuning en Eppink stelde ik de vraag aan de studenten ontwerp je ideale crossmediale organisatie. Hoe ziet de organisatiestructuur eruit?

Dat wil zeggen (Keuning en Eppink volgend)

1. de indeling van te verrichten werkzaamheden, 
2. de bevoegdheden en
3. de communicatiekanalen en mechanismen.

Er werden drie groepjes gevormd. Een educatieve uitgever, een krantenuitgever en een nieuwsorganisatie. De structuurharkjes vlogen over tafel en de conclusie was eenvoudig edoch voor enkele studenten teleurstellend.

De ideale crossmediale organisatie lijkt veel op een 'gewone' mediaorganisatie. Het gaat vooral om de wijze waarop communicatiekanalen en mechanismen ingericht worden. Of eenvoudig gesteld: 'hoe men wil en kan samenwerken'. Misschien moeten we crossmedia in het Nederlands vertalen als 'samenwerkingsmedia', weten we in ieder geval meteen waarom het zo moeilijk is.

Afgelopen vrijdag 7 december ben ik naar de Program Committee-meeting op de Universiteit van Glasgow geweest. Daar bepalen twintig onderzoekers aan de hand van eerdere reviews welke wetenschappelijke artikelen worden gepresenteerd op de conferentie ECIR 2008. Dit is een conferentie op het gebied van Information Retrieval (zoektechnologie, in gewoon Nederlands).

Het complete proces is opmerkelijk efficiënt ingericht. In oktober sturen onderzoekers uit de hele wereld hun artikelen op. In dit geval circa 145 artikelen. Vervolgens worden deze artikelen beoordeeld door drie á vier onderzoekers opererend op hetzelfde vakgebied. Alle beoordelingen worden verzameld, gewogen en besproken op de Program Committee-meeting.
Dan blijven er zo'n 30 artikelen over. Deze artikelen worden dan gepresenteerd op een conferentie in april 2008.

Dit hele academische proces voor deze conferentie wordt wereldwijd door honderden academen uitgevoerd. Het boek van de conferentie (proceedings) is bijna met een druk op de knop tot stand te brengen; de auteurs leveren namelijk in strikte formaat hun artikelen aan (XML). Toch zijn de organisatoren extreem blij als een van de grote wetenschappelijke uitgevers hun conferentiebundel wil publiceren. Dat geeft namelijk (ook) een belangrijke stimulans voor de auteurs om hun werk juist in te dienen bij deze conferentie.

Al jarenlang wordt deze uitgeefketen bediscussieerd. Is het wel eerlijk dat al die wetenschappers al dat werk belangeloos en kosteloos doen? Dat een wetenschappelijke
uitgever er aan het einde van het proces met alle winst vandoor gaat?

Mij valt op dat deze discussie langzaam maar zeker verdampt. Het is namelijk wel een prettig ingericht proces, dat voor velen helemaal niet verstoort hoeft te worden. De winst van de uitgever is de premie voor het lopen van het risico dat niemand de bundel koopt of komt opdagen. De winst voor de acadeem is de winst van het kennisdelen en het samen bediscussiëren van de huidige stand van zaken. Niets meer aan doen zou ik zo zeggen.