Media en het verbonden leven

Wat kunnen journalisten toch mauwen over de tijd dat ze de directie met een schop onder hun kont van de redactie konden sturen. Als ze de tekenen van hun tijd hadden verstaan zouden ze die macht heus behouden hebben. Nu bombardeert de publieke omroep ons met spotjes die ons inprenten ‘dat de meerderheid van het Nederlandse publiek onafhankelijke journalistiek wenst'. De omroep vreest diepsnijdende bezuinigingen. Vergis ik me? Was het niet datzelfde publiek dat in het stemhokje iets anders wenste? Kortgeleden hield journalist Jan Tromp - voormalig adjunct-hoofdredacteur en correspondent in de Verenigde Staten van deVolkskrant- een lezing ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de Master Journalistiek aan de Universiteit van Amsterdam (zelf noemde hij zijn tekst ‘gezeik'). Tromp: "Een paar jaar geleden moest je vrezen dat de onverschillige eigenaars de krant te gronde zouden brengen. Nu lijkt het erop dat we eigenaars hebben die zoveel van de krant houden dat ze de redactionele macht overnemen. Zeg zelf maar wat erger is."

Ja, de nieuwe mediabazen Derk Sauer, Christian van Thillo en David Montgomery hebben zoveel verstand van mediamerken, dat de journalistiek vreest door hen van tafel gespeeld te worden. "Zeg zelf maar wat erger is."

Wat erger is, is dat er zo weinig ondernemingsgeest te vinden is onder journalisten en programmamakers. Tromp somde zelf op waarom de journalistiek geen vuist kan maken: een vak zonder aanzien, meer lawaai dan inhoud, constant gekleineerd door een heel leger van spindoctors en voorlichters. Journalisten hadden zich zelf al jaren geleden opnieuw moeten uitvinden, maar zij zijn nauwelijks bereid tot vernieuwing of zelfreflectie, en tot het zoeken naar nieuwe verdienmodellen. Wel eisen ze van hun broodheren - de investeerder of de belastingbetaler- dat zij onbeperkt en ongestoord hun kunstje mogen opvoeren zoals ze dat al jaren gedaan hebben. Kranten maken nog winst, maar hun bereik kalft zienderogen af. Het publiek doet andere dingen, de muziek is naar huis en de adverteerders doen het licht uit. Ook Tromps collega-hoofdredacteur Pieter Broertjes bevestigde de wereldvreemdheid van zijn generatie journalisten door zich tijdens een adverteerdersbijeenkomst te beklagen dat adverteerders zijn krant links laten liggen. Nu de creatieven geen visie hebben op hun toekomst beslissen de eigenaren over de nieuwe strategie van hun titels. De Masteropleiding van Amsterdam zou eigenlijk een voorbeeld moeten nemen aan die van de University of Missouri School of Journalism. In 1994 (toen al!) lanceerde deze universiteit een crossmediaal platform Mediastorm dat indringende journalistieke docudrama's produceert met integratie van animatie, audio, video en indringende fotojournalistiek. Items van tien tot vijftien minuten, alsof ze gemaakt zijn voor de iPad. Dat is journalistiek die begrijpt dat je met emotie toegang krijgt tot het brein van je lezer/kijker/gebruiker. Zo kwamen innovatieve producties tot stand over huiselijk geweld, drugsverslaafden, seksueel geweld als terreurstrategie, het uithuwelijken van kinderen en tientallen andere onderwerpen voor allerlei typen zenders. Vaak gesponsord door particuliere organisaties of weldoeners als George Soros.

We kennen in ons land maar een paar van dat soort experimenten: de VPRO met ‘Een grote bruine envelop', natuurlijk ook het Beagle-project van dezelfde omroep. Dan is er nog het ‘Sochi-project, waarbij een paar ondernemende Nederlandse freelancers publieksfunding hebben georganiseerd voor een meerjarig journalistiek project in het Russische Sochi waar de Olympische Spelen van 2014 worden gehouden.
Ik zou zeggen ‘Pluk Ze!' Zo'n Nederlandse Mediastorm zou toch een aardige bestemming zijn voor een innovatiefonds waarin al die oud-PCM-managers hun onterecht ontvangen APAX-bonussen moeten storten.

Onderwerpen: APAX, crossmedia, crowd funding, Innovatie, IPad, Jan Tromp, Mediastorm, PCM.

Dezer dagen luidt de stelling dat de uitgevers een vuist moeten maken.'Ze moeten het digitale lezen in eigen hand houden. En ze moeten voorkomen dat één standaard de markt gaat domineren. Anders nemen de hardwareleveranciers het over, en die willen zoveel mogelijk apparaten wegzetten met content erop tegen de laagst mogelijke prijs.'

Hoe naïef kun je zijn?

Drie jaar geleden had je met deze opvatting hout kunnen snijden.
We hadden meteen op de Kindlefiets van Amazon kunnen springen of Bol.com kunnen paaien. Hadden als uitgevers gezamenlijk een digitale strategie met die partnesr kunnen uitzetten. Het publiek een betaalbaar en gebruiksvriendelijk apparaat kunnen voorschotelen waar snel meer functies aan werden gekoppeld. We hadden...
Amazon en Bol.com hebben het moeizame zaaiwerk opgeknapt. Uitgevers hebben voornamelijk de hakken in het zand gezet. Maar nu de leesapparaten ons om de oren vliegen en de eerste scheepsladingen van de Apple's iPad al onderweg zijn, is er voor uitgevers nog maar één uitweg. Schik je naar de grootste hardwareleveranciers. Kies voor die ene dominante standaard waarmee je helderheid schept voor het lezende publiek. En speel het spel behendig mee.
Moeten we steeds opnieuw het wiel uitvinden wanneer technologische innovaties de markt veranderen?
Nooit lag het primaat bij de contentmakers. Altijd waren de innovators machinebouwers.
Of het nu ging om drukkers, die persformaten dicteerden. Om televisiefabrikanten die met elkaar oorlogjes over PAL of NTSC-standaard uitvochten. Of neem de markt voor videorecorders. Daar liet Philips nuffig zijn V2000-systeem ten onder gaan omdat de heren uit Eindhoven geen pornofilms wilden verspreiden, terwijl de Japanse VHS-fabrikanten die schaamte allang voorbij waren. Dus wonnen ze dat oorlogje. Vul zelf de recente geschiedenis maar in: pc's met Microsoft's Windows, iPhone's MacOS X, nu tegen Google's Android smartphone.

Het is dus hardware or nowhere

En besef ook goed: het gaat niet over ‘lezen'. Het gaat over ‘multimedia'! Consumenten gebruiken media door elkaar: boeken, muziek, film, tijdschriften, nieuws, achtergronden, telefoon, sociale netwerken. We weten al twee decennia dat die convergeren. Heus, de mensen blijven ook nog wel van die media apart genieten, maar ‘crossmediaal' zal stap voor stap de harten van de consumenten veroveren. Want nu liggen die handige blenders in de winkel: alle media in één apparaat.
En dan willen we als uitgevers nu nog even een vuist maken? Nu op de valreep nog even de hardwareleveranciers onze tanden laten zien? Forget it!
Buig maar mee als een riet. Maak gebruik van de verdienmodellen die de hardwareleveranciers voor ons in de markt drukken. Sta niet te jammeren over prijsdumping als je zelf op internet niks beters hebt kunnen bedenken dan al je spullen gratis weggeven.

Ga nu als printuitgevers, met omroepproducenten, muziekindustrie en filmmakers om tafel.
Verover je publiek met hartverwarmende mediamerken. Maak vrienden! Heel veel vrienden!
Als je dan een A-merk hebt gebouwd en weer sterk staat, ga dan weer eens praten met de hardwarebobo's.
En onthou: "Speak softly, but carry a big stick".

Onderwerpen: Betalen voor content, businessmodellen, crossmedia, e-boeken, Innovatie.

Doen we er eigenlijk nog wel toe?
Uitgevers zijn de boeman. Journalisten en programmamakers beklagen zich er al jaren over dat de redacties zo onbehoorlijk uitgekleed worden, dat er geen lol meer aan is om voor een uitgever te werken. Nog onlangs vertelde de Britse journalist Nick Davies - schrijver van het boek ‘Flat Earth News (Ned. vert. ‘Gebakken lucht') - aan een Nederlands publiek dat de toegenomen winstgerichtheid van eigenaren ertoe heeft geleid dat een journalist nu drie keer zoveel artikelen schrijft als in 1985. "Als je een journalist tijd afneemt, is het alsof je een timmerman zijn hamer afpakt." Journalisten hebben de tijd niet meer voor hun core business: zaken controleren, de waarheid brengen. Journalisten kiezen daardoor voor nieuws dat verkoopt in plaats van nieuws dat relevant is, "en het publiek heeft dat door", zegt Davies. Het zal hem dan ook niet verbazen als er over twintig of dertig jaar helemaal geen journalisten meer zijn.
 

Intussen groeit er een nieuw pact tussen onafhankelijke journalisten en lezers: crowd funded journalism. Buiten de uitgevers om. Crowd funding kennen we al een paar jaar van succesvolle webventures als Sellaband. Dat gaat zo: artiesten presenteren zich op Sellaband en verzamelen fans die via deze website geld doneren. Zo kan hun favoriete bandje voldoende kapitaal bijeen krijgen om onafhankelijk een muziekalbum te produceren. De sponsors delen in de opbrengst. Met dit model is bij Sellaband al 3 miljoen dollar over de tafel gegaan. (Eind februari 2010 struikelde Sellaband bijna over zijn eigen populariteit. De inleg was er wel, maar voor het produceren van de albums bleek zoveel geld nodig dat de marketing erbij inschoot. Nu is Sellaband in Duitse handen). 
Reporters en documentairemakers hebben deze crowd funding ook ontdekt. Als hobbyzeiler zocht ik kortgeleden informatie over plastic soep in de oceanen (kom ik nog wel eens op terug). Tot mijn verbazing vond ik een reportage van Lindsey Hoshow over ‘the Pacific garbage patch' met daarbij de mededeling: ‘Travel expenses were paid in part by readers of Spot.Us, a nonprofit Web project that supports freelance journalists.' Een kleine 1600 fans steunen op deze site, met individuele bijdragen van 20 dollar, kortlopende journalistieke researchprojecten met begrotingen die lopen van 700 tot 10.000 dollar. Zo bewaren journalisten hun onafhankelijkheid hoewel ze werken met geld van particulieren. Het voorbeeld van Spot.Us en het vergelijkbare Kickstarter.com inspireert ook Nederlanders. In het leuke journalistenvakblad ‘Villamedia' kon je onlangs lezen hoe twee ondernemende freelancers een vijf jaar durend reisproject in de Kaukasische regio rond Sochi (waar in 2014 de Olympische Winterspelen plaatsvinden) met microsponsoring van de grond krijgen. De 30 mille per jaar wordt bijeengebracht via hun site www.thesochiproject.org. Daar kiezen sponsors voor brons (10 euro per jaar), zilver (100 euro) of goud (1000 euro). Van de tot nu toe 264 deelnemers kozen er toch 8 voor goud. Het vak van journalist heeft voor lezers dus best economische waarde en levert zelfs fanclubs op voor researchprojecten.
Maar hebben uitgevers ook waarde?
Nou, voor journalisten wel. Want die willen tóch bereik! Zo verscheen het Pacific-verhaal niet (alleen) op een website voor sponsors, maar op de wijdverspreide en gezaghebbende Science-pagina's van de New York Times. Sponsors beklaagden zich er zelfs over dat het niet op de voorpagina stond. En ook de Sochi-expeditie streeft naar exposure in ‘de traditionele media'.

Met andere woorden: het zijn de uitgevers die de mediamerken moeten bouwen om journalisten een podium te geven voor hun verhalen. Dat in de afgelopen decennia in de directieburelen doel en middelen zijn verwisseld ( kapitaal vergaren om journalistieke producties mogelijk te maken en daarmee lezers te bedienen), omdat de redactiebudgetten ter wille van de beursnotering tot minder dan het minimum zijn uitgeknepen, wordt fijntjes door crowd funding gecorrigeerd.
Uitgevers zijn dus broodnodige ‘bereiksbouwers'. En ze zijn nu via hun oude en nieuwe kanalen naarstig op zoek naar hun eigen crowd funding.
Voor "weg met ons" is het nog even te vroeg.

Onderwerpen: Betalen voor content, crossmedia, crowd funding, Innovatie, media.

Wij hadden indertijd - in the Radio Days- een magisch kastje aan de muur: het radiodistributietoestel. Eerst was het een bruingebeitst houten geval met stretch stof over de luidspreker. Na een paar jaar kregen we het beige Philipsdesign uit de Bert Garthoff-dagen. Als je íets kunt zeggen over de veranderingen in het gezinsleven tussen pakweg 1950 en 2010 dan is het wel dat families steeds verder uit elkaar gedreven zijn.
Dat distributietoestel trok ons allemaal naar dezelfde hoek van de kamer. Alleen als je zowat ín de speaker kroop kon je echt genieten van Wim Sonneveld als ‘Willem Parel de Orgelman'. De oren van alle gezinsleden op een kluitje bij de radio. Hoorspelen (Paul Vlaanderen), quizzen ('t Hangt aan de muur en het tikt) en revues (De Bonte Dinsdagavondtrein) dat waren de genres die de radio tot het middelpunt van het gezin maakten. Toen de televisie zijn intrede deed kon iedereen al zijn eigen plekje in de huiskamer opzoeken. Daarna zijn we met onze draagbare toestellen over het hele huis verspreid geraakt, En met de komst van de desktop is elk lid van de woongroep (kan je nog van ‘gezin' spreken?) naar z'n eigen kamer gedreven.

Ieder medium heeft steeds zijn eigen taal uitgevonden, zijn eigen palet van mogelijkheden om een verhaal te vertellen. De gesproken brief (radio), de ‘western' (bioscoop), de column (krant), de sitcom (televisie), en nu de blogs (internet) en de apps (iPhone).
Het ambacht van de boekenuitgever, de radiomaker, de filmer, de bladenmaker, de dagbladjournalist, de tvprogrammamaker, de fotograaf, is het beheersen van een hele reeks verschillende genres binnen dat ene medium.

En toen kwamen de bytes.

De grote nivelleerder heeft niet alleen alle content overdraagbaar gemaakt van het ene medium naar het andere, ook de media zelf zijn gedigitaliseerd en vervangen door een representatie op een computerscherm. Laat dit even bezinken, dan zul je beseffen dat dit inzicht goed is voor eenzelfde ‘claim to fame' als destijds Marshall McLuhans motto "the medium is the message". Media zijn gevaarlijk speelgoed leert McLuhan: nieuwe media scheppen nieuwe mensen, nieuwe mensen scheppen nieuwe werelden.
Wat betekent het, dat we binnenkort op onze iPad (de Apple-naam wordt vast een soortnaam) met dezelfde vingerknip een boek van de plank nemen, een krant doorbladeren, een film bekijken, of onze email checken? Het betekent dat crossmedia wakker is gekust.. Het mediavak is voorgoed veranderd. Al deze verschillende media zijn voortaan ‘genres' geworden op een nieuw apparaat dat iedereen in z'n jaszak kan dragen.
Natuurlijk: die iBooks zijn ook op het scherm nog goed als boek herkenbaar, net als alle andere media, die ooit op papier werden gedrukt, of in vinyl gegroefd, of als ethergolven of op celluloid verspreid werden. Maar nu zijn ze virtueel, ze hebben geen bezorger nodig, je hoeft niet naar de winkel, je kunt al die media met zoektechnieken doorzoeken, je kunt bestanden audio,visueel en tekst combineren in en eigen document en eindeloos samplen en reproduceren. De iPad is een echte media'blender'. Tegelijkertijd kun je al die afzonderlijke media met hun vertrouwde pacing blijven consumeren. Maar wie nu van papier wil blijven moet scherp de bibliofiele wensen van een lezer bedienen. Wie een glossy blad wil blijven drukken moet dat volstoppen met beleving.
Elk medium blijft bestaan, maar onze relatie tot dat medium verandert. Zoals de relatie tussen twee beminden verandert wanneer er een derde in het spel komt.

En kan die iPad dan alsjeblieft weer een gezinsspeeltje worden? Lekker samen cocoonen op de sofa. Ach, daar zijn ze weer, de radio days.

        

 

Onderwerpen: crossmedia, e-boeken, media, nieuwe media, Radio Times.