Media en het verbonden leven

Wat kunnen journalisten toch mauwen over de tijd dat ze de directie met een schop onder hun kont van de redactie konden sturen. Als ze de tekenen van hun tijd hadden verstaan zouden ze die macht heus behouden hebben. Nu bombardeert de publieke omroep ons met spotjes die ons inprenten ‘dat de meerderheid van het Nederlandse publiek onafhankelijke journalistiek wenst'. De omroep vreest diepsnijdende bezuinigingen. Vergis ik me? Was het niet datzelfde publiek dat in het stemhokje iets anders wenste? Kortgeleden hield journalist Jan Tromp - voormalig adjunct-hoofdredacteur en correspondent in de Verenigde Staten van deVolkskrant- een lezing ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van de Master Journalistiek aan de Universiteit van Amsterdam (zelf noemde hij zijn tekst ‘gezeik'). Tromp: "Een paar jaar geleden moest je vrezen dat de onverschillige eigenaars de krant te gronde zouden brengen. Nu lijkt het erop dat we eigenaars hebben die zoveel van de krant houden dat ze de redactionele macht overnemen. Zeg zelf maar wat erger is."

Ja, de nieuwe mediabazen Derk Sauer, Christian van Thillo en David Montgomery hebben zoveel verstand van mediamerken, dat de journalistiek vreest door hen van tafel gespeeld te worden. "Zeg zelf maar wat erger is."

Wat erger is, is dat er zo weinig ondernemingsgeest te vinden is onder journalisten en programmamakers. Tromp somde zelf op waarom de journalistiek geen vuist kan maken: een vak zonder aanzien, meer lawaai dan inhoud, constant gekleineerd door een heel leger van spindoctors en voorlichters. Journalisten hadden zich zelf al jaren geleden opnieuw moeten uitvinden, maar zij zijn nauwelijks bereid tot vernieuwing of zelfreflectie, en tot het zoeken naar nieuwe verdienmodellen. Wel eisen ze van hun broodheren - de investeerder of de belastingbetaler- dat zij onbeperkt en ongestoord hun kunstje mogen opvoeren zoals ze dat al jaren gedaan hebben. Kranten maken nog winst, maar hun bereik kalft zienderogen af. Het publiek doet andere dingen, de muziek is naar huis en de adverteerders doen het licht uit. Ook Tromps collega-hoofdredacteur Pieter Broertjes bevestigde de wereldvreemdheid van zijn generatie journalisten door zich tijdens een adverteerdersbijeenkomst te beklagen dat adverteerders zijn krant links laten liggen. Nu de creatieven geen visie hebben op hun toekomst beslissen de eigenaren over de nieuwe strategie van hun titels. De Masteropleiding van Amsterdam zou eigenlijk een voorbeeld moeten nemen aan die van de University of Missouri School of Journalism. In 1994 (toen al!) lanceerde deze universiteit een crossmediaal platform Mediastorm dat indringende journalistieke docudrama's produceert met integratie van animatie, audio, video en indringende fotojournalistiek. Items van tien tot vijftien minuten, alsof ze gemaakt zijn voor de iPad. Dat is journalistiek die begrijpt dat je met emotie toegang krijgt tot het brein van je lezer/kijker/gebruiker. Zo kwamen innovatieve producties tot stand over huiselijk geweld, drugsverslaafden, seksueel geweld als terreurstrategie, het uithuwelijken van kinderen en tientallen andere onderwerpen voor allerlei typen zenders. Vaak gesponsord door particuliere organisaties of weldoeners als George Soros.

We kennen in ons land maar een paar van dat soort experimenten: de VPRO met ‘Een grote bruine envelop', natuurlijk ook het Beagle-project van dezelfde omroep. Dan is er nog het ‘Sochi-project, waarbij een paar ondernemende Nederlandse freelancers publieksfunding hebben georganiseerd voor een meerjarig journalistiek project in het Russische Sochi waar de Olympische Spelen van 2014 worden gehouden.
Ik zou zeggen ‘Pluk Ze!' Zo'n Nederlandse Mediastorm zou toch een aardige bestemming zijn voor een innovatiefonds waarin al die oud-PCM-managers hun onterecht ontvangen APAX-bonussen moeten storten.

Onderwerpen: APAX, crossmedia, crowd funding, Innovatie, IPad, Jan Tromp, Mediastorm, PCM.

Doen we er eigenlijk nog wel toe?
Uitgevers zijn de boeman. Journalisten en programmamakers beklagen zich er al jaren over dat de redacties zo onbehoorlijk uitgekleed worden, dat er geen lol meer aan is om voor een uitgever te werken. Nog onlangs vertelde de Britse journalist Nick Davies - schrijver van het boek ‘Flat Earth News (Ned. vert. ‘Gebakken lucht') - aan een Nederlands publiek dat de toegenomen winstgerichtheid van eigenaren ertoe heeft geleid dat een journalist nu drie keer zoveel artikelen schrijft als in 1985. "Als je een journalist tijd afneemt, is het alsof je een timmerman zijn hamer afpakt." Journalisten hebben de tijd niet meer voor hun core business: zaken controleren, de waarheid brengen. Journalisten kiezen daardoor voor nieuws dat verkoopt in plaats van nieuws dat relevant is, "en het publiek heeft dat door", zegt Davies. Het zal hem dan ook niet verbazen als er over twintig of dertig jaar helemaal geen journalisten meer zijn.
 

Intussen groeit er een nieuw pact tussen onafhankelijke journalisten en lezers: crowd funded journalism. Buiten de uitgevers om. Crowd funding kennen we al een paar jaar van succesvolle webventures als Sellaband. Dat gaat zo: artiesten presenteren zich op Sellaband en verzamelen fans die via deze website geld doneren. Zo kan hun favoriete bandje voldoende kapitaal bijeen krijgen om onafhankelijk een muziekalbum te produceren. De sponsors delen in de opbrengst. Met dit model is bij Sellaband al 3 miljoen dollar over de tafel gegaan. (Eind februari 2010 struikelde Sellaband bijna over zijn eigen populariteit. De inleg was er wel, maar voor het produceren van de albums bleek zoveel geld nodig dat de marketing erbij inschoot. Nu is Sellaband in Duitse handen). 
Reporters en documentairemakers hebben deze crowd funding ook ontdekt. Als hobbyzeiler zocht ik kortgeleden informatie over plastic soep in de oceanen (kom ik nog wel eens op terug). Tot mijn verbazing vond ik een reportage van Lindsey Hoshow over ‘the Pacific garbage patch' met daarbij de mededeling: ‘Travel expenses were paid in part by readers of Spot.Us, a nonprofit Web project that supports freelance journalists.' Een kleine 1600 fans steunen op deze site, met individuele bijdragen van 20 dollar, kortlopende journalistieke researchprojecten met begrotingen die lopen van 700 tot 10.000 dollar. Zo bewaren journalisten hun onafhankelijkheid hoewel ze werken met geld van particulieren. Het voorbeeld van Spot.Us en het vergelijkbare Kickstarter.com inspireert ook Nederlanders. In het leuke journalistenvakblad ‘Villamedia' kon je onlangs lezen hoe twee ondernemende freelancers een vijf jaar durend reisproject in de Kaukasische regio rond Sochi (waar in 2014 de Olympische Winterspelen plaatsvinden) met microsponsoring van de grond krijgen. De 30 mille per jaar wordt bijeengebracht via hun site www.thesochiproject.org. Daar kiezen sponsors voor brons (10 euro per jaar), zilver (100 euro) of goud (1000 euro). Van de tot nu toe 264 deelnemers kozen er toch 8 voor goud. Het vak van journalist heeft voor lezers dus best economische waarde en levert zelfs fanclubs op voor researchprojecten.
Maar hebben uitgevers ook waarde?
Nou, voor journalisten wel. Want die willen tóch bereik! Zo verscheen het Pacific-verhaal niet (alleen) op een website voor sponsors, maar op de wijdverspreide en gezaghebbende Science-pagina's van de New York Times. Sponsors beklaagden zich er zelfs over dat het niet op de voorpagina stond. En ook de Sochi-expeditie streeft naar exposure in ‘de traditionele media'.

Met andere woorden: het zijn de uitgevers die de mediamerken moeten bouwen om journalisten een podium te geven voor hun verhalen. Dat in de afgelopen decennia in de directieburelen doel en middelen zijn verwisseld ( kapitaal vergaren om journalistieke producties mogelijk te maken en daarmee lezers te bedienen), omdat de redactiebudgetten ter wille van de beursnotering tot minder dan het minimum zijn uitgeknepen, wordt fijntjes door crowd funding gecorrigeerd.
Uitgevers zijn dus broodnodige ‘bereiksbouwers'. En ze zijn nu via hun oude en nieuwe kanalen naarstig op zoek naar hun eigen crowd funding.
Voor "weg met ons" is het nog even te vroeg.

Onderwerpen: Betalen voor content, crossmedia, crowd funding, Innovatie, media.